เรื่องเด่น เทศน์วันสงกรานต์ วันจันทร์ที่ ๑๓ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙

เทศน์วันสงกรานต์
วันจันทร์ที่ ๑๓ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ
นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมาสัมพุทธัสสะ

สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย ติฯ​

ณ บัดนี้ อาตมภาพรับหน้าที่วิสัชชนาในปุญญกถา เพื่อเป็นเครื่องประดับสติปัญญา เพิ่มพูนบารมี เสริมสร้างกุศลบุญราศีแก่บรรดาท่านพุทธบริษัททั้งหลาย ซึ่งพร้อมใจกันมาบำเพ็ญกุศลเนื่องในวันสงกรานต์ ณ วัดท่าขนุนแห่งนี้

ญาติโยมพุทธบริษัททั้งหลาย คำว่า "สงกรานต์" นั้นแปลว่า..ข้าม แปลว่า..ผ่าน คือ เป็นวันที่พระอาทิตย์ยกย้ายจากราศีมีนผ่านเข้าสู่ราศีเมษ ซึ่งก็คือ จากเดือนมีนาคมขึ้นสู่เดือนเมษายนโดยประมาณ

คราวนี้บ้านเรานั้นมักจะใช้ภาษาสันสกฤตเป็นหลัก แต่ความจริงแล้วเราเรียนภาษาบาลี แต่คำพูดต่าง ๆ มักจะปนสันสกฤตอยู่มาก จึงใช้คำว่า "สงกรานต์" ของภาษาสันสกฤต ซึ่งพอมาถึงเมืองไทยแล้ว ทางด้านภาคเหนือคือ ล้านนา ทางด้านประเทศลาวคือ ล้านช้าง ออกเสียงคล้ายคลึงคำว่า "สังขาร" ดังนั้น..คำว่า "สังกรานต์" หรือว่า "สงกรานต์" ของบ้านเรา เมื่อไปถึงทางล้านนาและล้านช้างจึงเป็น "สังขาร" ไม่ใช่ "สงกรานต์"

เรื่องพวกนี้เป็นเพียงความแตกต่างในภาษาเรียกเท่านั้น แต่ว่าความนิยมก็คือ เนื่องจากถือว่าเป็น "วันขึ้นปีใหม่" จึงทำให้ทุกคนตั้งใจสั่งสมในบุญกุศล มีการทำบุญ ใส่บาตร รับศีล ฟังเทศน์ฟังธรรม ตลอดจนกระทั่งถวายน้ำสรงพระพุทธรูป หรือว่าถวายน้ำสรงพระสงฆ์ เป็นต้น นอกจากนั้นก็ยังมีการรดน้ำขอพรจากผู้ใหญ่อีกต่างหาก

 

เรื่องพวกนี้..เมื่อสืบมานาน ๆ ก็กลายเป็นความสนุกสนานของคนรุ่นใหม่ กลายเป็นประเพณีสาดน้ำอย่างที่ชาวต่างชาติเขาเห็นกันอยู่ในทุกวันนี้ แม้ว่าประเพณีจะผิดเพี้ยนไปมาก แต่ว่า..แก่นของประเพณีทั้งหลายก็คือ ให้พวกเราได้สั่งสมบุญกุศล ไม่ว่าจะเป็นการทำบุญ ใส่บาตร รักษาศีล ฟังเทศน์ก็ดี แล้วยังมีการแสดงความอ่อนน้อมถ่อมตนต่อผู้ใหญ่ตามหลักอปจายนมัย ซึ่งถือว่าเป็นหลักของการสร้างกุศลอย่างหนึ่งของพระพุทธศาสนา

นอกจากนั้นแล้ว ยังมีการแสดงออกต่าง ๆ ซึ่งเป็นการละเล่นทางพื้นบ้านเพื่อความสนุกสนาน นอกจากการสาดน้ำแล้ว ก็ยังมีการทำขนม มีการละเล่นผีสากนางครก เหล่านี้เป็นต้น ซึ่งเรื่องพวกนี้นั้นจะว่าไปแล้วก็เป็นประเพณีดั้งเดิมตั้งแต่สมัยที่มีการนับถือผีนับถือแถนกันอยู่

แม้มาถึงในปัจจุบันเปลี่ยนเป็นการเคารพในพระรัตนตรัยแล้วก็ตาม หลายต่อหลายแห่งก็ยังมีการแสดงออกซึ่งรากเหง้าดั้งเดิม คือ ศาสนาผี ได้แก่ การเข้าทรงแม่ศรีบ้าง เล่นผีสากนางครกบ้าง ผีกระด้งบ้าง ซึ่งเรื่องพวกนี้ก็สนุกสนาเฮฮาไป ทำให้เทศกาลของเราไม่เหงา

แต่ว่าในปัจจุบัน..ไปเน้นเรื่องของการสาดน้ำประแป้ง ซึ่งทำให้ส่วนหนึ่งของประเพณีผิดเพี้ยนไปมาก เนื่องเพราะว่า สมัยก่อนเป็นการแสดงออกซึ่งความเคารพนับถือ แม้จะเป็นการรดน้ำก็รดด้วยความสุภาพเรียบร้อย มาในปัจจุบันได้แต่สาดใส่กันแบบไม่ลืมหูลืมตา ซึ่งเรื่องพวกนี้เราท่านที่รู้ว่าแก่นของสงกรานต์คืออะไร ? เราก็ควรที่จะประพฤติปฏิบัติให้ถูก ส่วนเรื่องของความสนุกสนานนั้นว่ากันทีหลัง

 

ญาติโยมทั้งหลายที่มาบำเพ็ญกุศล ณ วัดท่าขนุน ของเรานั้น ท่านทั้งหลายเป็นผู้ที่มีจิตผูกอยู่กับคุณงามความดี คือ ตั้งใจที่จะมาสมสร้างบุญกุศลใส่ตัว ซึ่งสมัยก่อนถือว่าเป็นช่วงขึ้นปีใหม่ การที่ได้ทำอะไรดี ๆ ในช่วงปีใหม่เป็นการเบิกฤกษ์เบิกชัย เป็นศุภมงคลที่จะแสดงให้เห็นว่าสิ่งดี ๆ ทั้งหลายเหล่านี้จะมีแก่เราไปตลอดทั้งปี ซึ่งถือว่าเป็นการกระทำและแนวคิดที่ถูกต้อง

ในปัจจุบันนี้ของเรา..แนวคิดทั้งหลายเหล่านี้ก็ยังมีอยู่ แต่ว่าคนเริ่มปฏิบัติน้อยลงไปมาก เพราะว่าไปเอาเปลือก ก็คือ การสาดน้ำสนุกสนานมาแทน แล้วก็เล่นเลยเถิดจนเกิดอุบัติเหตุกันบ้าง ทะเลาะเบาะแว้งกันบ้าง หรือว่าเมาสุราขับรถแล้วเกิดอุบัติเหตุบาดเจ็บล้มตายกันบ้าง

โชคดีที่ว่าปีนี้นั้นมีภาวะสงคราม ทำให้น้ำมันและข้าวของทุกอย่างแพงขึ้น ดังนั้น..บุคคลที่จะใช้รถราเดินทางหรือว่าเล่นสงกรานต์ ก็จะต้องรู้จักระงับยับยั้ง เนื่องเพราะว่าน้ำมันแพง ก็อาจจะเป็นไปได้ว่าในช่วง ๗ วันอันตรายอย่างที่ทางราชการกล่าวถึงนั้น ปีนี้อาจจะมีการบาดเจ็บล้มตายน้อยลง สาเหตุก็เพราะว่าบุคคลนำรถมาใช้น้อยลงนั่นเอง..!

ขณะเดียวกันบรรดาผู้ที่เมาแล้วขับ..ด้วยความที่เงินทองหายาก ถ้าหากว่ามัวแต่ไปเมาอยู่ก็อาจจะไม่เหลือเงินไว้กินข้าว จึงทำให้เมาแล้วขับก็พลอยลดน้อยถอยลงไปด้วย ถือว่าเป็นเรื่องดีที่ทำให้บ้านเราเมืองเราเข้าสู่ภาวะความสงบไปได้ในระดับหนึ่ง

 

แต่ว่าทุกท่านต้องไม่ลืมว่า ภาวะของโลกที่ร้อนระอุด้วยกิเลส ก็คือ ไฟต่าง ๆ ที่มาแผดเผา ทำให้บรรดาผู้นำซึ่งมีสติน้อย ก็พยายามที่จะก่อสงครามเข้าหากัน เราท่านทั้งหลายจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเป็นผู้มีสติ ก็คือ..แทนที่จะไปเฮตามเขา เราก็ต้องรู้จักระมัดระวัง

ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางด้วยความระมัดระวังก็ดี การเล่นสงกรานต์ด้วยความระมัดระวังไม่ให้เกิดอุบัติเหตุ หรือ การทะเลาะเบาะแว้งกันก็ตาม ตลอดจนกระทั่งระมัดระวังในเรื่องของค่าใช้จ่าย ต้องรู้จักคิดเผื่อวันหน้าไว้บ้าง เนื่องเพราะว่า เราทุกคนไม่แน่ว่าจะตายลงไปในวันนี้ ถ้าหากว่าใช้จ่ายแบบไม่คำนึงถึงพรุ่งนี้ เราท่านทั้งหลายก็อาจจะต้องลำบากเดือดร้อนเสียเอง

แล้วในภาวะหน้าศึกหน้าสงครามแบบนี้ สิ่งที่ต้องการที่สุด คือ ความมีสติในสังคมของเรา ก็คือ ไม่ไปใส่อารมณ์ตามกระแสต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น รักษาอารมณ์ใจของเราให้หนักแน่นเป็นกลางเอาไว้ ซึ่งการจะทำเช่นนั้นได้ ท่านทั้งหลายก็จะต้องฝึกหัดในการบำเพ็ญภาวนาจนกระทั่งเคยชิน

เมื่อสภาพจิตของเรามั่นคง อารมณ์ไม่ขึ้น ๆ ลง ๆ อันดับแรกเลย..ตัวเราก็จะมีโรคน้อย เพราะว่าสภาพจิตของเราไม่ รัก โลภ โกรธ หลง ตามสภาพอารมณ์ตรงหน้า ประการต่อไปก็คือ จะเป็นบุคคลที่คนอื่นเชื่อถือเชื่อใจ เพราะว่าเป็นผู้ที่มีอารมณ์มั่นคง และท้ายที่สุด..ถ้าเราสามารถรักษาความมั่นคงเหล่านี้เอาไว้ จนกลายเป็นความเคยชินประจำตัว สมสร้างแต่คุณงามความดีต่าง ๆ เอาไว้ เราก็จะมีสุคติเป็นที่ไปในเบื้องหน้า

ในชาติปัจจุบันของเรา บุคคลที่มีกำลังใจมั่นคงดำรงอยู่ใน ศีล สมาธิ ปัญญา ก็จักเป็นที่นับหน้าถือตาของบุคคลอื่น จึงสมกับบาลีที่ได้ยกขึ้นในเบื้องต้นว่า "สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย" การสั่งสมบุญนั้นย่อมนำมาซึ่งความสุข

 

ในช่วงสงกรานต์ ๓ วันของวัดท่าขนุนนั้น..
วันแรกคือ วันที่ ๑๓ เมษายน เรามีการทำบุญใส่บาตร สมาทานศีล ฟังเทศน์ ถวายสังฆทาน ในช่วงบ่าย ผู้บวชเนกขัมมะปฏิบัติธรรมเฉลิมพระเกียรติ ก็จะเข้าสู่การปฏิบัติตามปกติของตน

วันที่ ๑๔ ช่วงเช้า นอกจากทำบุญตามปกติแล้ว ประมาณเที่ยงครึ่งยังมีการบังสุกุลอัฐิ สวดสะเดาะเคราะห์ให้แก่ท่านทั้งหลาย และมีการก่อพระเจดีย์ทราย

วันที่ ๑๕ จะเป็นวันที่ต้องบอกว่า งานใหญ่ที่สุด ก็คือ นอกจากทำบุญใส่บาตรตามปกติแล้ว เรายังมีการถวายผ้าป่าสงกรานต์ มีการถวายน้ำสรงพระพุทธรูป ถวายน้ำสรงรูปหล่อครูบาอาจารย์ คือ หลวงปู่พุก หลวงปู่สาย อดีตเจ้าอาวาสวัดท่าขนุน แล้วก็จะเข้าสู่ประเพณีของเรา ที่จัดเป็น Unseen Thailand คือ การอุ้มพระเณรสรงน้ำ

ซึ่งกำหนดการคร่าว ๆ ก็เป็นไปตามที่ได้บอกมาดังนี้ ท่านใดที่ต้องการสั่งสมบุญกุศลตลอด ๓ วัน ก็ให้ศึกษากำหนดการและปฏิบัติไปตามนั้น

 

ส่วนท่านทั้งหลายที่เป็นนักท่องเที่ยวนั้น ในช่วงปกติของเราก็จะมีการเปิดตลาดริมแควเมืองท่าขนุน จำหน่ายสินค้าพื้นเมืองแก่ท่านทั้งหลาย ซึ่งตลาดนั้นก็อยู่ด้านหลังวัดท่าขนุนนี้เอง ท่านสามารถเดินข้ามสะพานแขวนหลวงปู่สายไป แล้วก็เลี้ยวขวามือเข้าสู่ตัวตลาดที่อยู่ริมแม่น้ำ สิ่งหนึ่งประการใดที่ท่านทั้งหลายเห็นแล้วชอบ ก็สามารถที่จะไปซื้อหากันที่นั่น หรือว่าถ่ายรูปเป็นที่ระลึกเอาไว้ว่า สถานที่ทั้งหลายนี้เราได้มาแล้ว

หรือท่านที่กำลังดี..จะขึ้นไปสรงน้ำพระพุทธเจติยคีรีบนยอดเขาวัดท่าขนุนก็ได้ ต้องขึ้นบันไดไปประมาณ ๒๙๓ ขั้น หรือกำลังมาก จะไปสรงน้ำรอยพระพุทธบาทวัดท่าขนุน ก็ขึ้นบันไดไป ๑,๑๗๓ ขั้น ในระยะนี้อากาศค่อนข้างจะร้อน ท่านที่จะขึ้นเขาไปก็อย่าลืมติดน้ำดื่มไปด้วย แล้วขณะเดียวกันก็อย่าไปโหมเดินรวดเดียวจนถึง ให้รู้จักพักเป็นระยะ ๆ ไป ไม่เช่นนั้นแล้วก็อาจจะเกิดอาการเป็นลมแดด หรือที่ภาษารุ่นใหม่เขาว่า Heat stroke ซึ่งเรื่องพวกนี้ถือว่าเป็นเรื่องอันตรายเป็นอย่างยิ่ง

เนื่องเพราะว่าเราขึ้นไปในสถานที่สูง ในสถานที่ไกล ถ้าไม่มีใครพบเห็น จากเจ็บไข้ได้ป่วยเล็กน้อยก็อาจจะป่วยมาก จากเจ็บไข้ได้ป่วยมากก็อาจจะถึงแก่ชีวิต จึงต้องดูกำลังและประเมินสถานการณ์ให้ดี ไม่ใช่หวังแต่บุญกุศลหรือหวังแต่ความสนุกสนาน จนกระทั่งก่อให้เกิดความเสียหายขึ้นมาได้

 

อาตมภาพรับหน้าที่วิสัชชนามาในปุญญกถา ก็พอสมควรแก่เวลา ท้ายสุดแห่งพระธรรมเทศนา อาตมภาพขอตั้งสัตยาธิษฐาน อ้างคุณพระศรีรัตนตรัย คือ พระพุทธรัตนะ พระธรรมรัตนะ และพระสังฆรัตนะเป็นประธาน มีบารมีของอดีตเจ้าอาวาสวัดท่าขนุนทั้งปวง ซึ่งมีหลวงปู่สาย อคฺควํโส เป็นที่สุด ได้โปรดดลบันดาลให้ทุกท่าน มีความปลอดภัยในที่ทุกสถาน ในกาลทุกเมื่อ แม้ว่าประสงค์จำนงหมายสิ่งหนึ่งประการใด ที่เป็นไปโดยชอบ ประกอบด้วยธรรมแล้วไซร้ ขอให้ความปรารถนาของท่านทั้งหลาย จงสำเร็จสัมฤทธิ์ผล ดังมโนรถจงทุกประการด้วยเทอญ

รับหน้าที่วิสัชชนามาก็พอสมควรแก่เวลา จึงขอสมมติยุติพระธรรมเทศนาลง คงไว้แต่เพียงเท่านี้ เอวัง ก็มีด้วยประการฉะนี้

พระครูวิลาศกาญจนธรรม, ดร.
เทศน์วันสงกรานต์ ณ วัดท่าขนุน
วันจันทร์ที่ ๑๓ เมษายน พุทธศักราช ๒๕๖๙
(ถอดจากเสียงเป็นอักษร โดย เผือกน้อย)